آب مروارید و آب چشم

محمد نوری (مدیرعامل دفتر فرهنگ معلولین)
مانا: مجله الکترونیکی نابینایان ایران، شماره ۳، اسفند ۱۳۹۹، انجمن نابینایان ایران، ص۳۷-۳۹.

آب مروارید، نوعی بیماری چشمی و یکی از عوامل نابینایی. در این بیماری عدسی چشم یا پوشش آن کدر می‌شود. گاه به آن آب سفید (ماء ابیض) هم گفته‌اند و موجب کاهش بینایی می‌گردد و شایع‌ترین علت در کاهش بینایی است. بر اساس آمارهای موجود، سالانه، ۲۵ میلیون نفر در جهان به علت آب مروارید کور می‌شوند. این بیماری‌ هر دو چشم را مبتلا می‌سازد ولی یک چشم بیشتر و شدیدتر آسیب می‌بیند.
با افزایش سن احتمال این بیماری هم بالا می‏رود. آب مروارید می‏تواند مادرزادی یا اكتسابی باشد. آب مروارید مادرزادی ناشی از عفونت¬های حین حاملگی مثل سرخجه، برخی بیماری‌های مادر مثل دیابت یا مصرف دارو در دوران بارداری است. علل اكتسابی آب مروارید شامل ضربه به چشم، صدمات چشمی با مواد شیمیائی، قرار گرفتن طولانی مدت با اشعه مادون قرمز و ماوراء بنفش، مصرف دراز مدت برخی از داروها مثل كورتون‌ها، برخی بیماری‌های سیستمیك مثل دیابت و برخی از بیماری‌های خود چشم مثل آب سیاه یا گلوكوم می‏باشد. شایع‌ترین علت اكتسابی آب مروارید مربوط به افزایش سن است.
درمان دارویی مؤثری برای آب‌ مروارید وجود ندارد و تنها درمان آن، عمل جراحی و برداشتن عدسی کدر شده و جایگزینی عدسی مصنوعی است.
آب چشم، از بیماری‎های چشم و عامل نابینایی. این بیماری در بین مردم با اصطلاح «آب آورده» یا «چشمش آب آورده» یا «آب آوردن چشم» بیان می‌شود. رطوبتی که بین عنبیه و پرده قرنیه جمع می‎شود و از منفذ پشت قرنیه وارد آن شده و منجمد می‎شود و حجابی میان جلیدیه و اتصال به نور خارج ایجاد می‎کند، بیماری آب چشم را تشکیل می‌دهد.
به تدریج بینایی را تا حد کوری کاهش می‎دهد. گفته‎اند جالینوس این بیماری را معلول غلظت رطوبت ملتحمه یا سپیده چشم می‎دانست. هرگاه آب استوار و رسیده باشد، تشخیص آن ساده است؛ ولی در آغاز بیماری به دشواری می‎توان آن را تشخیص داد. مهم‎ترین نشانه‎های این بیماری چنین است: در اطراف حدقه بیمار آب جمع می‎شود، بیمار جلوی چشم چیزی شبیه حشره یا ابر یا مو یا شعاع ستارگان و برق می‎بیند. وقتی آب رسیده باشد، رنگ حدقه تغییر می‎یابد و بینایی از میان می‎رود. آب چشم هم به رنگهای مختلف است و آن را تا ۱۱ رنگ شمرده‎اند. درباره سبب بروز این بیماری گفته‎اند: آب چشم بر اثر قی شدید، ضرب و صدمه به سر و چشم، سرمای شدید، برودت مزاج، و کحل چشم که دارای رطوبت زیاد باشد، و گاه بر اثر ضعف روح باصر یا ضعف حرارت غریزی ایجاد می‎شود.
برای مداوای آب چشم در پزشکی قدیم، داروهایی تجربه کرده بودند که در کتاب‌های طبی قدیم به تفصیل آمده است.
اگر آب چشم استوار و رسیده باشد، چاره‎ای جز جراحی نیست. روش جراحی از قدیم متداول بوده و در منابع پزشکی مفصلاً روش جراحی گزارش شده است.
آب چشم گاه به گریه و اشک هم گفته می‌شود؛ نیز در ضرب‌المثل‌هایی چون «چشم آب نمی‌خورد» هم آمده است. این موارد ربطی به آب چشم به عنوان نوعی بیماری چشم ندارد.
مآخذ
الاعاقة البصریة، فؤاد عید الجوالده، عمان، دارالثقافة، ۲۰۱۲م، ص۳۵.
دانشنامه دانش‌گستر، کامران فانی و دیگران، تهران، ۱۳۸۹، ج۱، ص۴۱.
کاتاراکت: آب مروارید، سید حسن هاشمی، تهران، مرکز چشم پزشکی نور و بشری، ۱۳۸۵.
لغت‌نامه فارسی، مؤسسه لغت‌نامه دهخدا، تهران، ۱۳۶۳، ج۱، ص۱۶۳.
«مروری بر آب مروارید در کتاب‌های قانون فی الطب ابن سینا و نورالعیون جرجانی»، مجیدرضا شیخ رضایی و دیگران، مجله دانشگاه علوم پزشکی، مازندران، ۱۳۹۶، ش۱۲۷، ص ۲۲۳ـ۲۳۱.
الاغراض الطبیبة، اسماعیل جرجانی، تهران، ۱۳۴۵.
تحفه، محمدحکیم مؤمن، تهران، ۱۳۶۰.
تذکرة الکحالین، علی بن عیسی، به‏ کوشش محی‎الدین قادری شرفی، حیدرآباد دکن، ۱۳۸۳ق/۱۹۶۲م.
الحاوی، محمد زکریا رازی، حیدرآباد دکن، ۱۳۸۰ق.
دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران، ۱۳۹۰، ج۱۹.
فرهنگ معین، محمد معین، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۵، ص ۱۰ـ۱۱.
The Encyclopedia of Blindness and Vision Impairment, Second Edition, Jill Sardegna, 2002

ارسال پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *