کار فکری گروهی

محمد نوری
۱۰ آذر ۱۳۹۳

۱.
تجربه‌های گران‌سنگ و بسیاری مهمی در جامعه و تاریخ شیعه در زمینه کار گروهی جهت بررسی و تجزیه و تحلیل موضوعات علمی جریان داشته است. اما در دو سه دهه اخیر کمتر از این تجارب سراغ داریم.
فراموش نمی‌کنم در چند مرکز علمی خدمت مؤلف و پژوهشگر توانا آقای مهدی مهریزی بودم و شاهد بودم که ایشان برای احیاء این تجربه فراوان تقلا می‌کرد و کمتر نتیجه می‌گرفت. وقتی ایشان رئیس پژوهشگاه فرهنگ و علوم بود و منِ کوچکتر در خدمت کتابخانه‌ها بودم، به دستور ایشان، قرار شد چند لجنه فکری مثل لجنه کتابخانه تشکیل شود و هر هفته با تشکیل جلسات به بررسی مسائل، موانع، علل پس‌رفت و پیشرفت بپردازند.
نیز در انجمن اندیشه دینی که گاه آن را نواندیشی می‌خوانند و من هم نفهمیدم نامش چیست؟ گروه‌هایی تشکیل شده، حتماً سرانگشت تدبیر ایشان در این اقدام هم نمایان است.
سید موسی صدر، سید محمد حسینی بهشتی، مرتضی مطهری و چند تن دیگر از علامه طباطبایی درخواست می‌کنند گروهی برای بررسی مبانی عقلی و فلسفی تشکیل دهد. گروه اصول فلسفه شکل می‌گیرد و کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم تدوین و منتشر می‌شود این اثر سنگ بنا و پی و زیر بنای اندیشه شیعی در نیم قرن اخیر شده است. اندیشه‌ها و آثار بسیاری بر مبنای آن زایش یافت و تولید شد. چند تجربه بسیار مهم دیگر از جمله کار گروهی تفسیر نمونه را پیش رو داریم.
۲.
متأسفانه در سه دهه اخیر گروه‌های فکری کارآمد کمتر شکل گرفته است. آخرین آنها، تلاشی است که در انجمن یا مؤسسه اندیشه دینی یا نواندیشی دینی شکل گرفته و چند گروه تشکیل شده است. چند روز قبل پرسیدم، (البته مدام می‌پرسم نه از سَر فضولی و دخالت بلکه به دلیل اینکه دغدغه دارم این‌گونه اقدامات را ذاتاً دوست دارم). گفتند طی دو سال، هفت مقاله عرضه شده است. مهم‌تر اینکه تولید این مقالات توسط یک یا دو فرد بوده است. یعنی گروه در تولید مشارکت نداشته‌اند. البته برای عموم عرضه شده و پس از اخذ نظرات جمع حاضر و نهایی شدن برای چاپ و نشر اقدام شده است.
۳.
همین انجمن اولین و مهم‌ترین اقدامش باید، تشکیل گروهی برای بررسی ابعاد کار گروهی یا گروهی کار کردن باشد. این سرفصل‌ها را می‌توان به صورت گروهی بررسی کرد:
۱- پیشینه کار فکری گروهی و تحولات آن در جهان و در دوره اسلامی
۲- شناسایی آثار مهمّ که با تلاش های گروهی تولید شده است.
۳- علل و عوامل متضاد با «کار گروه فکری» و آسیب شناسی اینگونه پروژه‌ها
۴- عناصر ساختاری گروه فعال و پویا
۵- فردگرایی و علل استقبال از آن در جهان اسلام
۶- فرهنگ سازی برای افزایش جمع‌گرایی
این سرفصل‌ها و امثال اینها بخشی از محورهای مهم پژوهشی است که با انجام و عرضه چنین تحقیقاتی بستر لازم برای افزایش روحیه گروه گرایی فراهم می‌آید و می‌توان فرهنگ سازی کرد و پروژه‌های گروهی را افزایش داد.
۴.
مناسب است یک یا دو شماره از یک نشریه مثل آینه پژوهش را به همین موضوع اختصاص داد. محورها و سرفصل‌های این ویژه‌نامه عبارت‌اند از:
۱- مصاحبه و گفت و گو با کسانی که در این زمینه تجربه دارند جهت انتقال تجاربشان
۲- مقالاتی درباره تاریخ تحولات، نمونه‌ها و دیگر ابعاد و جنبه‌ها
۳- معرفی کتب و آثار علمی مهم درباره این موضوع
۴- معرفی نشریات مهم
۵- شخصیت شناسی افراد و فردگرا و جمع‌گرا
۶- معرفی سایت‌ها و فیلم‌ها و دیگر سوژه‌های هنری و علمی

ارسال پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *